12322
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
آنچه در طب اصیل ایران نسبت به تغذیه و غذا خوردن اصولی و درست تاکید میشود، در هیچ یک از مکاتب طبی دنیا مورد توجه قرار نميگيرد.
حکیم بوعلیسینا معتقد بود: «اگر طبیب در درمان بیمار خود از اصلاح غذای او آغاز نکند، گویی بر کشتن وی جرأت یافته است.»
زکریای رازی، اين دانشمند بزرگ ایراني میگويد: «تا جايی که میتوانی با غذا درمان کنی، با دارو درمان مکن و تا جايی که میتوانی با داروی مفرد درمان کنی، با داروی مرکب درمان مکن.»
معصومین(ع) نیز اهمیت بسیار زیادی به تغذیه قائل بوده و تذکرات زیادی را در اين مورد به انسانها دادهاند.
رسول خدا (ص) میفرمایند: «معده خانه تمام دردها و بیماریها ميباشد.»
در قرآن کریم آمده است: «انظر الی طعامک» كه در این آیه جایگاه و اهمیت خوردن و آشامیدن به عنوان یک دستور دینی بیان میشود.
امام صادق(ع) میفرماید: «غذای تو، دوای تو باشد». یعنی تدبیر در تهیه و میل كردن غذا و نوشیدنیها چنان باشد که علاوه بر نقش تغذیه در درمان، در پیشگیری از بیماری شما نیز نقش داشته باشد.
هر آنچه که به عنوان خوراکی به هر شکلی (خوردنی يا نوشیدنی) وارد دستگاه گوارش ميشود، ابتدا مراحل مختلف هضم مکانیکی با حرکات دودی معده و روده و شیمیايی با تاثیر مواد شیمیايی وآنزیمهای مترشحه از معده، روده، پانکراس و کیسه صفرا آغاز ميگردد.
سپس با عبور از دیواره روده به عنوان کیلوس به طرف کبد حرکت ميكند و در آنجا مرحله بعدی هضم «متابولیسم» انجام گرفته كه به عنوان غذای آماده از طریق جریان خون حرکت کرده و در اعمال مختلف در اعضاي بدن در سطح سلولی در رشد و نمو و بازسازی بافتهای تخریب شده شرکت میكند.
بدن انسان به دلایل مختلف رشد، به سبب حرارت غریزی، فعالیتهای فیزیکی و از دست دادن مواد زائد به شيوههاي مختلف، نیازمند جایگزینی مواد به صورت خوراکی میباشد كه در شرایط تعادل باید به اندازه نیاز، مواد خوراکی وارد بدن گردد.
در طب سنتی تاثیر مواد غذايی بر بدن از دو نگاه مورد بحث قرار میگیرد كه شامل تاثیر گوهر (ماده) مواد غذايی و تاثیر کیفیت مواد غذايی ميباشد.
هنگام تغذیه بدن علاوه بر گوهر مواد (ارزش تغذیهای) بايد به کیفیت (گرمی، سردی، تری و خشکی) توجه و تغذیه مناسب انتخاب شود.
از این رو پزشک طب سنتی باید سرشت (طبیعت) خوراکیها و نوشیدنیها را چه از روی گوهر (ارزش غذايی) و چه از روی کیفیت و سایر ویژگیها، به خوبی بشناسد و از سوی دیگر بدن افراد را از روی مزاج، ظاهر و سایر نشانههايی که در چشم، زبان، نبض و ... وجود دارد، شناسایی كرده تا برای هر کدام از آنها در حالت تندرستی و بیماری، با خوراکیها و نوشیدنیهای سازگار با آنها چارهاندیشی کند.
در مباحث گذشته در مورد مزاجشناسی (طبع سرشتی) افراد در حالت تندرستی، در حالت غلبه اخلاط (سوءمزاج) و غذاهای موافق و مخالف در هر کدام از شرایط مزاجی توضیح داده شد.
به منظور آگاهی خوانندگان گرامی، ضروریست درباره دستهبندی مواد خوراکی و تاثیرات هر کدام از آنها در بدن توضیحاتي داده شود .
غذای مطلق
هرچه خورده، نوشیده و وارد بدن گردد، ابتدا بدن توسط حرارت غریزی بر روی آن اثر ميگذارد، سپس آن ماده بدن را تحت تاثیر قرار داده و کيفیات آن ظاهر ميگردد. به دلیل اینکه کیفیت غذا کیفیت اصلی بدن(گرمی، سردی، رطوبت و خشکی) را تغییر نداده و اخلاط حاصل از آنها مزاج معتدل داشته باشد، به این مواد «غذای مطلق» گویند.
خاصیت دیگر این غذاها این است که بدن روی آن فعل و انفعالاتی انجام داده و آنها را تبدیل به کیلوس معدی، کیموس کبدی و به صورت خلط تبدیل میکند و این اخلاط توانايی رشد و نمو، ترمیم بافتهای آسیبدیده، سیستم دفاعی، تولید هورمونها و ... را دارا میباشد كه از جمله اين موارد ميتوان به گوشت، تخممرغ و گندم اشاره كرد.
غذای دوايی
مواد خوراکی وارد بدن میگردد و بیشترین تاثیر اینها به ماده (گوهر) میباشد و در درجه دوم تاثیر به کیفیت (سردی و گرمی و...) است. به این معنا که در ضمن اینکه غذا هستند به میزان اندک نیز کیفیات بدن را تغییر میدهند یعنی نقش تغذیه و مادی آنها بیشتر از نقش دوايی میباشد. به طور مثال هندوانه، خیار و کاهو دارای کیفیت سرد و مرطوب میباشند و برای دفع بیماریهايی که حرارت بالا دارند مفید میباشد.
دوای غذايی
این دسته از مواد غذايی بیشتر دارای کیفیت دارويی میباشند و دارای ماده غذايی کمتری هستند یعنی این دسته از مواد غذايی پس از ورود به بدن، بیشتر از طریق کیفیت خود، بدن را تحت تاثیر قرار میدهند و به میزان کمی غذا و اخلاط تولید میشود كه در اين ميان ميتوان به تره، سیر و پیاز که دارای مزاج گرم و خشک هستند یا بذر بسیاری از گیاهان اشاره كرد. پس اگر زیادهروی در خوردن این دسته از خوراکیها شود سبب تغییر در مزاج و در نهایت ایجاد بیماری میشود .
دوای مطلق
وقتی این گروه از مواد وارد بدن میشوند، در حرارت غریزی بدن تغییر زیادی به وجود نمیآورند و بر عکس اين خوراکی است که کیفیات بدن را تغییر میدهد. مانند فلفل، زنجبیل، دارچین و ... که دارای طبع گرم و خشک هستند و نیلوفر، خرفه، کافور و ... دارای طبع سرد هستند. مقدار کم این مواد کیفیات بدن را به شدت و به قوت تغییر میدهد، پس این مواد در گروه داروها قرار میگیرند. ناهمگونی و اختلاف غذاها از روی کیفیت مواد غذايی بوده که میزان تاثیرگذاری هر کدام از غذاها بر کیفیت افعال بدن از لحاظ گرم کردن، سرد کردن، تر کردن و خشک کردن بدن درجهبندی میشود.
همانطور که در مباحث گذشته اشاره شد، انسانها هر کدام دارای طبع و مزاج سرشتی مخصوص به خود بوده و در طول زندگی خود تحت شرایط مختلف تغییر مزاج میدهند که اين شرايط عبارتند از
شرایط سن
مرحله رشد از طفولیت تا سن 30 سالگی بدن مرتب در حال رشد است و در فرد حرارت و رطوبت بالاست. مرحله جوانی بین سن 30 تا 40 سالگی است که در این مرحله رطوبت غریزی کاهش و طبع فرد به سمت گرمی و خشکی میرود.
در دوره میانسالی حرارت غریزی به شدت کاهش و طبع فرد به سمت سردی و خشکی میرود و در نهايت در دوره کهنسالی و پیری، افراد با ضعف قوا مواجه و دچار مراج سرد و تر میشوند.
شرایط جغرافیايی و آب و هوايی محل زندگی
هر يك از شرايط جغرافيايي مانند کوهستانی، بیابانی، گرمسیری، مرطوب و ... تاثیر خاصي در مزاج افراد دارند.
فصول مختلف سال
فصلها نيز در طبع افراد نقش دارند به طوري كه طبع در بهار (گرم و تر)، تابستان(گرم و خشک)، پايیز (سرد وخشک) و زمستان (سرد و تر ) معرفي شده است.
شرایط خاص روحی روانی
شرايط روحي رواني نيز مزاج افراد را تحت تاثیر قرار میدهد، به عنوان مثال خشم و هیجان باعث گرمی و غم و اندوه و افسردگی باعث سردی بدن میشود.
هر کدام از شرایط فوق باعث تغییر در مزاج افراد میشوند، بنابراین پزشک طب سنتی با تدبیر در تغذیه در هر موقعیت، تصمیم متفاوتي از لحاظ انتخاب کیفیات تغذیه در نظر میگیرد.
هر فردی که الگویي ثابت و برنامه تغذیهاي ناهماهنگ با الگوهای طبسنتی داشته باشد، قطعا دچار سوء مزاج خواهد شد و این مسألهاي ست كه امروزه اکثر مردم دچار آن میباشند.
بر همين اساس توصیه میشود با مطالعه در اين زمينه یا مشاوره با کارشناسان طب سنتی راهنمايی لازم در کسب سلامتی را دريافت كنيد.
در مبحث بعدی مواد خوراکی را از لحاظ جوهر مادی و کیفیات آنان مورد بررسي قرار خواهيم داد.
*پژوهشگر طب سنتی جواد رمضانی
برگرفته از سایت روزنامه همدان پیام
حکیم بوعلیسینا معتقد بود: «اگر طبیب در درمان بیمار خود از اصلاح غذای او آغاز نکند، گویی بر کشتن وی جرأت یافته است.»
زکریای رازی، اين دانشمند بزرگ ایراني میگويد: «تا جايی که میتوانی با غذا درمان کنی، با دارو درمان مکن و تا جايی که میتوانی با داروی مفرد درمان کنی، با داروی مرکب درمان مکن.»
معصومین(ع) نیز اهمیت بسیار زیادی به تغذیه قائل بوده و تذکرات زیادی را در اين مورد به انسانها دادهاند.
رسول خدا (ص) میفرمایند: «معده خانه تمام دردها و بیماریها ميباشد.»
در قرآن کریم آمده است: «انظر الی طعامک» كه در این آیه جایگاه و اهمیت خوردن و آشامیدن به عنوان یک دستور دینی بیان میشود.
امام صادق(ع) میفرماید: «غذای تو، دوای تو باشد». یعنی تدبیر در تهیه و میل كردن غذا و نوشیدنیها چنان باشد که علاوه بر نقش تغذیه در درمان، در پیشگیری از بیماری شما نیز نقش داشته باشد.
هر آنچه که به عنوان خوراکی به هر شکلی (خوردنی يا نوشیدنی) وارد دستگاه گوارش ميشود، ابتدا مراحل مختلف هضم مکانیکی با حرکات دودی معده و روده و شیمیايی با تاثیر مواد شیمیايی وآنزیمهای مترشحه از معده، روده، پانکراس و کیسه صفرا آغاز ميگردد.
سپس با عبور از دیواره روده به عنوان کیلوس به طرف کبد حرکت ميكند و در آنجا مرحله بعدی هضم «متابولیسم» انجام گرفته كه به عنوان غذای آماده از طریق جریان خون حرکت کرده و در اعمال مختلف در اعضاي بدن در سطح سلولی در رشد و نمو و بازسازی بافتهای تخریب شده شرکت میكند.
بدن انسان به دلایل مختلف رشد، به سبب حرارت غریزی، فعالیتهای فیزیکی و از دست دادن مواد زائد به شيوههاي مختلف، نیازمند جایگزینی مواد به صورت خوراکی میباشد كه در شرایط تعادل باید به اندازه نیاز، مواد خوراکی وارد بدن گردد.
در طب سنتی تاثیر مواد غذايی بر بدن از دو نگاه مورد بحث قرار میگیرد كه شامل تاثیر گوهر (ماده) مواد غذايی و تاثیر کیفیت مواد غذايی ميباشد.
هنگام تغذیه بدن علاوه بر گوهر مواد (ارزش تغذیهای) بايد به کیفیت (گرمی، سردی، تری و خشکی) توجه و تغذیه مناسب انتخاب شود.
از این رو پزشک طب سنتی باید سرشت (طبیعت) خوراکیها و نوشیدنیها را چه از روی گوهر (ارزش غذايی) و چه از روی کیفیت و سایر ویژگیها، به خوبی بشناسد و از سوی دیگر بدن افراد را از روی مزاج، ظاهر و سایر نشانههايی که در چشم، زبان، نبض و ... وجود دارد، شناسایی كرده تا برای هر کدام از آنها در حالت تندرستی و بیماری، با خوراکیها و نوشیدنیهای سازگار با آنها چارهاندیشی کند.
در مباحث گذشته در مورد مزاجشناسی (طبع سرشتی) افراد در حالت تندرستی، در حالت غلبه اخلاط (سوءمزاج) و غذاهای موافق و مخالف در هر کدام از شرایط مزاجی توضیح داده شد.
به منظور آگاهی خوانندگان گرامی، ضروریست درباره دستهبندی مواد خوراکی و تاثیرات هر کدام از آنها در بدن توضیحاتي داده شود .
غذای مطلق
هرچه خورده، نوشیده و وارد بدن گردد، ابتدا بدن توسط حرارت غریزی بر روی آن اثر ميگذارد، سپس آن ماده بدن را تحت تاثیر قرار داده و کيفیات آن ظاهر ميگردد. به دلیل اینکه کیفیت غذا کیفیت اصلی بدن(گرمی، سردی، رطوبت و خشکی) را تغییر نداده و اخلاط حاصل از آنها مزاج معتدل داشته باشد، به این مواد «غذای مطلق» گویند.
خاصیت دیگر این غذاها این است که بدن روی آن فعل و انفعالاتی انجام داده و آنها را تبدیل به کیلوس معدی، کیموس کبدی و به صورت خلط تبدیل میکند و این اخلاط توانايی رشد و نمو، ترمیم بافتهای آسیبدیده، سیستم دفاعی، تولید هورمونها و ... را دارا میباشد كه از جمله اين موارد ميتوان به گوشت، تخممرغ و گندم اشاره كرد.
غذای دوايی
مواد خوراکی وارد بدن میگردد و بیشترین تاثیر اینها به ماده (گوهر) میباشد و در درجه دوم تاثیر به کیفیت (سردی و گرمی و...) است. به این معنا که در ضمن اینکه غذا هستند به میزان اندک نیز کیفیات بدن را تغییر میدهند یعنی نقش تغذیه و مادی آنها بیشتر از نقش دوايی میباشد. به طور مثال هندوانه، خیار و کاهو دارای کیفیت سرد و مرطوب میباشند و برای دفع بیماریهايی که حرارت بالا دارند مفید میباشد.
دوای غذايی
این دسته از مواد غذايی بیشتر دارای کیفیت دارويی میباشند و دارای ماده غذايی کمتری هستند یعنی این دسته از مواد غذايی پس از ورود به بدن، بیشتر از طریق کیفیت خود، بدن را تحت تاثیر قرار میدهند و به میزان کمی غذا و اخلاط تولید میشود كه در اين ميان ميتوان به تره، سیر و پیاز که دارای مزاج گرم و خشک هستند یا بذر بسیاری از گیاهان اشاره كرد. پس اگر زیادهروی در خوردن این دسته از خوراکیها شود سبب تغییر در مزاج و در نهایت ایجاد بیماری میشود .
دوای مطلق
وقتی این گروه از مواد وارد بدن میشوند، در حرارت غریزی بدن تغییر زیادی به وجود نمیآورند و بر عکس اين خوراکی است که کیفیات بدن را تغییر میدهد. مانند فلفل، زنجبیل، دارچین و ... که دارای طبع گرم و خشک هستند و نیلوفر، خرفه، کافور و ... دارای طبع سرد هستند. مقدار کم این مواد کیفیات بدن را به شدت و به قوت تغییر میدهد، پس این مواد در گروه داروها قرار میگیرند. ناهمگونی و اختلاف غذاها از روی کیفیت مواد غذايی بوده که میزان تاثیرگذاری هر کدام از غذاها بر کیفیت افعال بدن از لحاظ گرم کردن، سرد کردن، تر کردن و خشک کردن بدن درجهبندی میشود.
همانطور که در مباحث گذشته اشاره شد، انسانها هر کدام دارای طبع و مزاج سرشتی مخصوص به خود بوده و در طول زندگی خود تحت شرایط مختلف تغییر مزاج میدهند که اين شرايط عبارتند از
شرایط سن
مرحله رشد از طفولیت تا سن 30 سالگی بدن مرتب در حال رشد است و در فرد حرارت و رطوبت بالاست. مرحله جوانی بین سن 30 تا 40 سالگی است که در این مرحله رطوبت غریزی کاهش و طبع فرد به سمت گرمی و خشکی میرود.
در دوره میانسالی حرارت غریزی به شدت کاهش و طبع فرد به سمت سردی و خشکی میرود و در نهايت در دوره کهنسالی و پیری، افراد با ضعف قوا مواجه و دچار مراج سرد و تر میشوند.
شرایط جغرافیايی و آب و هوايی محل زندگی
هر يك از شرايط جغرافيايي مانند کوهستانی، بیابانی، گرمسیری، مرطوب و ... تاثیر خاصي در مزاج افراد دارند.
فصول مختلف سال
فصلها نيز در طبع افراد نقش دارند به طوري كه طبع در بهار (گرم و تر)، تابستان(گرم و خشک)، پايیز (سرد وخشک) و زمستان (سرد و تر ) معرفي شده است.
شرایط خاص روحی روانی
شرايط روحي رواني نيز مزاج افراد را تحت تاثیر قرار میدهد، به عنوان مثال خشم و هیجان باعث گرمی و غم و اندوه و افسردگی باعث سردی بدن میشود.
هر کدام از شرایط فوق باعث تغییر در مزاج افراد میشوند، بنابراین پزشک طب سنتی با تدبیر در تغذیه در هر موقعیت، تصمیم متفاوتي از لحاظ انتخاب کیفیات تغذیه در نظر میگیرد.
هر فردی که الگویي ثابت و برنامه تغذیهاي ناهماهنگ با الگوهای طبسنتی داشته باشد، قطعا دچار سوء مزاج خواهد شد و این مسألهاي ست كه امروزه اکثر مردم دچار آن میباشند.
بر همين اساس توصیه میشود با مطالعه در اين زمينه یا مشاوره با کارشناسان طب سنتی راهنمايی لازم در کسب سلامتی را دريافت كنيد.
در مبحث بعدی مواد خوراکی را از لحاظ جوهر مادی و کیفیات آنان مورد بررسي قرار خواهيم داد.
*پژوهشگر طب سنتی جواد رمضانی
برگرفته از سایت روزنامه همدان پیام
برچسب:
نویسنده: 12311